Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişki eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve zamanla anonimleabat bir nazım biçimidir. Yırler anne dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Yırnün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Yani hece adetsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Yırlerin önemli çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde folkın varlıkı olurlar ve folkın her kesimine seslenme eden sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Yırler çoğu kat, bir tabiat hikâyeı evet da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, hatta konuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak takatleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine vadi uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise alelumum piyes havaları arz allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir ambiyans adı verilmektedir.

Türklerde işlemlenen konulara bakarak de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına bakarak ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Doğa ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Tören ırlamakleri
İş ırlamakleri
Zıtlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Olta ırlamakleri
Beğeni ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve kederklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri